लाइभ टिभी Listen Image FM 97.9 इमेज एफ एम Listen Image News FM 103.6 न्युज एफ एम
Download Imagekhabar Android App
ImageKhabar
sagoon 2017

टोपी विरोधीहरुका नाममा

बुधबार, २० पुष, २०७३ मा प्रकाशित,

यतिबेला सामाजिक सञ्जालहरुमा जोडतोडका साथ टोपी बहस चलिरहेको छ । पूर्व प्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराईले गत जनवरी १ मा मनाईएको टोपी दिवसको विरोधमा अभिव्यक्ति दिएपछि टोपीका बारेमा अनेक टिका टिप्पणीहरु सार्वजनिक भईरहेका हुन् । विशेषतः ढाकाटोपीको पक्ष र विपक्षमा जुहारी चलिरहेको छ ।

-रामजी बलामी

विगत तीन बर्षदेखि नेपाली टोपीको प्रवद्र्धन गर्ने उद्धेश्यसहित नेपाली टोपी दिवसका मनाईदै आएको छ । यस बारेमा विगतमा खासै विरोधका आवाज नउठे पनि यो पटक भने एकाएक ठूलो बहस सिर्जना भएको छ । यतिखेर टोपी लगाउँदैमा राष्ट्रवादी भईन्छ र ? आधुनिक युगमा पनि टोपीबाटै चिनाउन खोज्नु सही हो र ? विदेशी मितीमा नेपाली टोपी दिवस मनाउनुको के अर्थ ? स्वाङका लागि मात्रै टोपी लगाउनुको के अर्थ ? पुरुषले लगाउने टोपी महिलाले किन लगाए ? लगायतका आलोचनात्मक जिज्ञासाहरु पैदा भएका छन् ।

टोपी लगाउँदैमा राष्ट्रवादी भईन्छ र ?

पहिलो कुरा त यो जिज्ञासा नै गलत छ भने यसको सही जवाफ हुने कुरै भएन । न अभियन्ताहरुले राष्ट्रवादी हुन टोपी लगाऔं भनेका छन न त टोपी लगाउँदैमा राष्ट्रवादी नै भईन्छ । त्यसैले यसलाई जोडेर आलोचना गर्नुको अर्थ रहन्न । राष्ट्रवादी र राष्ट्रघाटी काम भनेको टोपी, कट्टु, धोती, चोलोले गर्ने होईन व्यक्तिको सोच र ब्यवहारले गर्ने हो । टोपी नलगाएकाहरुले पनि राम्रो गरेका छन भने केही टोपी लगाएकाहरुले पनि राम्रो गरेका छन । यस्तै नराम्रो गर्नेहरु पनि तिनै कोटीका छन । भने टोपीलाई राष्ट्रवादी र राष्ट्रघाटीको पगरी लगाउनु सही हुदैन । यो त केवल एउटा चिनारी मात्रै हो ।

एकल जातीय पहिचान ढाका टोपीलाई एकल जातीय अर्थात क्षेत्री बाहुन र पहाडी समुदायको मात्रै पहिचानका रुपमा आलोचना हुँदै आएको छ । तर वास्तवमा यो टोपी हरेक समुदायले लगाउदै आएका छन् । खास जात्रा पर्व र अवसरमा विभिन्न समुदायले विभिन्न आ आप्mनै सामदायिक टोपीहरु लगाउने गरे पनि सामान्यतः कामकाजका बेला ढाका टोपी नै लगाउने गरेका छन् । पूर्व राष्ट्रपति रामवरण यादवले कहिल्यै टोपी छुटाउनु भएन, न त दौरा सुरुवाल बहिस्कार गर्नु भएका प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डले नै छुटाउनु भयो । क्षेत्री, बाहुन, नेवार, तामाङ, राई, लिम्वु, यादव सबैले लगाउने टोपी एकल जातीय हो भने कुन चाँही पहिरन बहुजातीय त ?

अर्काे कुरा टोपीको बनोटले नै हिमाल पहाड र तराईको प्रतिनिधित्व गर्ने संस्कृतविदहरुले वताउदै आएका छन् । टोपीलाई आत्मसम्मान र समर्पणको प्रतिकका रुपमा लिईन्छ । धोती र बख्खु मौसम र भूगोलमा आधारित पहिरन हो । धोतीलाई दौरा सुरुवालसँग तुलना गर्न सकिएला तर टोपीसँग तुलना गर्न मिल्दैन । बरु दौरा सुरुवाललाई केही हदसम्म जातीय कोणबाट हेर्न सकिएला तर यो टोपीलाई कुनै पनि कोणबाट एकल जातीय र क्षेत्रीय देखिदैन ।

अझ अर्काे विडम्वना त के छ भने एकातिर नेपाल बहुसांस्कृतिक मुलुक पनि भन्ने अनि अर्कोतिर टोपी दिवस मनाएकोमा विरोध पनि गर्ने । हरेक व्यक्तिलाई संविधानले स्वतन्त्रताको अधिकार दिएको छ । टोपी दिवस मनाओस अथवा धोती दिवस नै किन नमनाओस । तर नेपाल बहुजातीय र बहुसंस्कृति भएको मुलुक भन्नेहरु नै टोपी दिवस मनाउदा किन हात धोएर विरोधमा उत्रिरहेका छन ? यसको मतलव त बहुसांस्कृतिक भनेको टोपीबाहेकको अर्थात बहु सांस्कृतिक भित्र टोपीलाई वन्देज भन्ने अर्थ लाग्दैन र ? होईन भने राष्ट्रहितका पक्षमा नागरिकले चालेको कदमलाई विरोध किन ?

बिश्व समुदायले चिन्ने आधार के ?

मान्छेको चिनारी दुई किसिमले हुन्छ । पहिलो उसको व्यक्तित्व र दोश्रो ऊसँग भएको चिन्ह । नेता भट्टराईकै शब्द सापती लिएर भन्नुपर्दा केही हदसम्म सत्यनिकट पनि छ । उनले भनेजस्तै अहिलेको बैज्ञानिक र भूमण्डलीकृत युगमा हामीले राष्ट्रियताको बिम्वका रुपमा पोशाक, भोजन र संस्कृतिलाई होईन वैज्ञानिक चिन्तन, विकास, प्रविधिलाई बनाईनु पर्छ । अब प्रश्न उठ्छ के उसो भए त्यो बिम्वको विकास नभएसम्म हामी पहिचानविहिन नागरिक भएरै बस्ने ? के विकासरुपी विम्व निर्माण नभएसम्म अहिले यथावत रहेको विम्वलाई कायम राखेर अघि बढ्न सकिन्न ? इनारमूनि बसेर आकाश छुने सपना पूरा गर्न त समय लाग्ला नि ? वैज्ञानिक युग भन्दैमा टेष्ट्युबबाट बच्चा जन्माउन सकिन्छ भनेर बिहे नै गर्न हुँदैन भने जस्तो तर्क पनि त ठिक होईन होला नि ?

माओवादीले जुन लक्ष्यका साथ युद्ध लडेका थिए अहिले कति प्रतिशत पूरा भयो ? जंगलबाट सहर पसेको दशक वित्दा समेत लक्ष्यहरु लथालिंग अवस्थामा छन भने बिश्व मानचित्रमा नयाँ बिम्व खडा गर्ने बहानामा भईरहेको बिम्व मेटाउने कोसिस गर्नु कतिको बुद्धिमानी हुन्छ ? दर्शन छाड्न भन्दा पालना गर्न कयौ गुणा गाह्रो हुन्छ भन्ने कुरा पनि हेक्का राख्न जरुरी छ । अर्काे कुरा वौद्धिक भौतिक विकास जे जति गरे पनि बिश्वका कुनै सहरमा जाँदा त्यहाँका स्थानीयले झट्ट हेर्ने वित्तिकै नेपाली भनेर चिनाउने आधार के त ? के सबै नेपालीले बिश्वलाई चमत्कार गर्न सक्ने आविष्कार गरेर पहिचान वतुल्न सक्लान त ?

विशेषगरी ढाकाटोपी, कालोटोपी र भादगाउँले टोपीलाई नेपाली टोपीका रुपमा बिश्व समुदायले चिनिदै आएका छन् । यिनै टोपीले सदियौंदेखि बिश्व समुदायमाझ नेपालीलाई चिनाउदै आएको छ । बरु नेपाली झण्डा अंकित कुनै पनि पोशाकलाई नेपाली पहिचान भन्न सकिएला तर अनेक शब्दजालमा अल्झाएर पहिचान मेट्ने चेष्टा स्विकार्य हुँदैन । नेपाली टोपीको साइ्नो बंगलादेशको ढाका, काश्मीर, टर्की, कैलाश पर्वत र पाल्पासँग जोडिन्छ । के टोपीले जति अरु कुनै पहिरनले नेपालीलाई चिनाउछ ? मेरो आशय अरु पहिरनप्रति घृणाभाव होइन । सवै पहिरनको उत्तिकै महत्व छ त्यसैले जगेर्ना गर्नुपर्छ । तर बनिसकेको पहिचानलाई यथावत राखेर अरुलाई पनि स्थापित गराउन प्रयास गर्नुपर्छ । तर बनिसकेको पहिचान मेट्न कहाँसम्मको मूर्खता ? फलाम नै भए पनि न सियोको काम वञ्चरोले गर्छ न त वञ्चरोको काम सियोले गर्छ ।

छोरीले टोपी लगाउन हुने कि नहुने ?

टोपी अभियानसँगै उठेको अर्काे सवाल हो– ‘छोरीले टोपी लगाउन हुने किन नहुने ?’ भन्ने सवाल । हुन त पहिलेदेखि नै टोपी पुरुषले मात्रै लगाउदै आएको पहिरन हो । तर समानता र स्वतन्त्रताको कुरा गरिरहँदा महिलाले टोपी लगाउन हुने कि नहुने भनेर संकुचित सोच राख्नु सान्दर्भिक देखिदैन । सर्ट, पाइन्ट, मोटरबाइक, क्याप पनि पहिले पुरुषले मात्रै लगाउथे÷चलाउथे तर पछिल्लो समय यी उत्पादनहरु कसरी महिलामैत्री बने ? पहिरन भन्ने कुरा चलनचल्तीले निर्धारण गर्ने कुरा हुन । अर्काे कुरा महिलाको रुची अनुसारका टोपी पनि त उत्पादन गर्न सकिन्छ । कुनै पनि कुरामा बानी नपर्दासम्म मात्र हो बानी परेपछि सबै कुरा सहज हुँदै जान्छ ।

यसै सन्दर्भमा एउटा ऐतिहासिक प्रसंग पनि जोड्नु उपयुक्त हुन्छ । त्यतिबेला जंग बहादुर राणाकी बहिनी डम्बर कुमारीले नेपाली टोपीको डिजाइन गरेकी थिइन । उनले रिसाएका आप्mना दाजुलाई फकाउन यो कलात्मक टोपी बनाएर लगाई दिएको वताइन्छ । बंगलादेशबाट कपडा आएको भए पनि अहिलेको ढाका टोपी नेपालमा नै पहिलो पटक बनेको वताईन्छ । जुनसुकै काल र समयमा भए पनि राम्रो कामको प्रशंसा गर्न चुक्नु हुँदैन । यस मानेमा एउटी नेपाली चेलीको उत्पादन ढाका टोपी अर्काे नेपाली चेलीले लगाउनु अस्वभाविक हो जस्तो लाग्दैन । टोपी लगाउनेलाई बे..या भन्नेहरुकै कारण नेपाली चेलीहरुले टोपी लगाउन वञ्चिन भएका हुन् ।

विदेशी मितिमा नेपाली टोपी दिवस रे !

अर्काे जल्दोबल्दो जिज्ञासा यो पनि हो । पछिल्लो पुस्ताले पश्चिमेली संस्कृतिको आँखा चिम्लेर सिको गर्न थालेका छन । त्यसैले अंग्रेजी नयाँ बर्षलाई नेपालीपन दिनका लागि यो दिनमा नेपाली टोपी दिवस मनाउन थालिएको हो । यसको मतलव अंग्रेजी नयाँ बर्षको विरोधमा नेपाली टोपी दिवस भन्ने पक्कै होईन ।

जहाँ अभाव हुन्छ त्यहाँ नै संरक्षण र जगेर्नाको खाँचो हुन्छ । विगतमा हरेकले यो टोपी लगाउँथे तर यसको जगेर्ना स्वतः भईरहेको थियो । तर पछिल्लो समयको समयको क्रेज खस्कँदो देखिएकाले दिवसको खाँचो भएको हो । जसले एकातिर नयाँ पुस्तालाई नेपाली टोपी चिनाउने अवसर दिलाउछ भने अर्काेतिर यसको जगेर्ना पनि हुन्छ । दिवस मनाउनुको अर्थ पुराना पुस्ताको अपमान होईन उहाँहरुप्रतिको सम्मान र नयाँ पुस्तालाई प्रोत्साहन हो ।

आर्थिक सवाल

झट्ट हेर्दा पहिचानका कुरा जस्तो लागे पनि टोपीको प्रवद्र्धन हुनु भनेको आर्थिक विकासको एउटा पाटो पनि हो । नेपाली टोपीलाई अन्तर्राष्ट्रियकरण गर्न सके यसलाई निर्यात गरेर आम्दानी गर्न सकिन्छ । नेपाल आउने पर्यटकले नेपालको चिनोस्वरुप किनेर लैजाने छन् । नेपाली सामान निर्यात हुनु भनेको बाहुन, क्षेत्री अथवा पहाडीका लागि मात्रै फाइदा हुनु हो ? होइन भने यसमा भाँजो हाल्नुपर्ने कुनै कारण थियो र ? टोपीको मात्रै होईन धोती, बख्खु, सबैको प्रवद्र्धन गर्न प्रयास थाल्नु पर्छ । तर अहिलेसम्म हाम्रो चिनारी बनिसकेको टोपीलाई प्रवद्र्धन गर्न जति सहज छ अरुलाई गर्न निकै गाह्रो छ । तर प्रयास भने जारी राख्नुपर्छ । धोती, बख्खु लगायतलाई प्रवद्र्धन गर्ने नाममा टोपीलाई वेवास्ता गर्नु गणतन्त्रको माग होईन । एउटालाई उकास्ने नाममा अर्काेलाई थिचारेर हुँदैन । दुवैलाई उत्तिकै साथ र सहयोग गरेर उकास्ने कोसिस गर्नुपर्छ जो अघि बढे पनि उत्तिकै हौसला र पुरस्कार दिनुपर्छ । अतः टोपी अभियान थाल्दा धोतीको अपमान हुने र धोती अभियान थाल्दा टोपीको अपमान हुने भन्ने सोच संकुचित सिवाय केही होईन । rbalami2008@gmail.com

(लेखकः नेपाली टोपी दिवसका संस्थापक अभियन्ता हुन्)

इमेजखबर एपबाट खोल्नुहोस् । एन्ड्रोइड डाउन्लोडका लागि यहाँ र आइफोनका लागि यहाँ क्लिक गर्नुहोस् ।

Loading...

प्रतिक्रिया

भर्खरै...

 

 


Loading...
ImageKhabar  /  Jobs and Career  /  Advertise  /  About Us  /  RSS  /  Privacy  /  Archive
Registration No: 219/073-74. Director: Raj Manandhar. Chief Editor: Dr. Mahendra Bista.
© 2017 ImageKhabar and Image Group of Companies. All Rights Reserved. ImageKhabar is not responsible for external sites contents. Meronetwork Framework