लाइभ टिभी Listen Image FM 97.9 इमेज एफ एम Listen Image News FM 103.6 न्युज एफ एम
Download Imagekhabar Android App
ImageKhabar

देउवालाई सुखान्त राजनीतिक ‘रिटायरमेन्ट’को अवसर

सोमबार, ११ मंसिर, २०७४ मा प्रकाशित,

-संजिव कार्की: असल कामको सुरुवात असल मनसाय सहित भयो भने आधा काम शुरुवाती चरणमा नै पुरा भयो भन्ने आम विश्वास र धारणा अनि कहावत छ । प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाले स्थानीय तहको निर्वाचन दोस्रो र तेस्रो चरणको समापन सफलतापूर्वक गरे भने प्रतिनिधिसभा र प्रदेशसभाको चुनावको पहिलो श्रृखंला पनि कुशलतापूर्वक सम्पन्न गर्ने भूमिका निर्वाह गर्न पाए ।

सँधै खडेरी परेको मात्र दोष थाप्लोमा बोक्ने देउवालाई यसपटक पानी परेको शितलताको श्रेय दिन अतियुक्ति नहोला । हार्दिक बधाई र शुभकामना प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा । मुलुक संघीय संरचनामा गएपछि पहिलोपटक दुवै सभाको चुनाव भएको हो यस अघि स्थानीय तहको चुनाव पनि गणतान्त्रिक संबिधान कार्यान्वयनको पहिलो र महत्वपूर्ण खुड्किलो हो । जसको पनि दोस्रो र तेस्रो चरणको नेतृत्व शेरबहादुर देउवाले गर्न सके । इतिहास देखि वर्तमानसम्म एउटा संयोग र परिस्थिति यस्तो बन्छ जुनसुकै ठूलाठूला राजनीतिक परिवर्तनको नेतृत्व र घटनाक्रमको अगुवाइमा कांग्रेसको अपरिहार्यता प्रकट हुन्छ । कांग्रेसको नेतृत्व समयको माग बन्छ । कांग्रेसले नै नेतृत्व गरेपछि मात्र त्यसले सार्थकता पाउँछ र कार्यन्वयनमा जान्छ । कांग्रेस पार्टी यसका नेता कार्यकर्ताको शैली नीति र ब्यवहारमा सँधै सँधै प्रश्न नै प्रश्नको घेरा लाग्ने गर्छ । सँधै आक्रमण र निशानी मूल रुपमा कांग्रेसले नै झेल्नु पर्छ । सहनु पर्छ । बली दिनै पर्छ । पंचायत देखि वर्तमानसम्म आइपुग्दा कांग्रेस भएको कारण, आस्था बोकेको कारण मारिने, दुःख पाउने, जेलनेल खानुपर्ने, लखेटिने र निर्वासित हुनेको पीडा कांग्रेसमा जति अरुमा छैन । यो लामो समयको काल खण्डमा आस्था बोकेको आधारमा अर्को पार्टीबाट मारिनुको नियति शायद कांग्रेसको भागमा धेरै छ । तर पनि कांग्रेस कहिल्यै सकिएन । मरेन, धुलिसाथ भएन ।

यसको गर्विलो इतिहास त्याग बलिदान र समर्पणको बिगत यसको आजसम्मको अटुट विरासत बन्यो । जुन कांग्रेसीहरुको लागि गर्व र शानको विषय हो । आफ्नो स्थापनाको ७० वर्षसम्म कांग्रेस अविचिछिन्न रुपमा नेपाली राजनीतिलाई आफ्नो वरिपरी घुमाउन सफल छ । संकट पर्‍यो की देशको नेतृत्व कांग्रेसले गर्ने अवसर परि परि आउछ । विपी कोइराला, गणेशमान सिंह, सुवर्ण समसेर, कृष्णप्रसाद भट्टराई, गिरिजाप्रसाद कोइराला, सुशील कोइरालाले आफ्नो क्षमता, जवानी, उर्जा र श्रीसम्पति खर्चेर बनेको कांग्रेस धेरै पटक कर्तव्यच्युत नभएको होइन । कांग्रेस धेरै पटक नराम्रोसँग चुकेको छ, पछारिएको छ, आफ्नो अयोग्यताले शिर झुकाएको छ । सत्ताको उन्मादमा रहेको कांग्रेस होस् हवास गुमाएर सडकमा बजारिन र थचारिन आएको छ । यद्दपि यसको सान्दर्भिकता र औचित्यता समयले बारम्बार खोज्ने गर्छ, सोध्नेगर्छ । व्यक्ति, नीति ,कार्यशैली अनि अहमको कारण कांग्रेस समय क्रममा विश्रीखलित र लय भंग पनि थियो, छ, बन्छ तर समयको आवश्यकता हो या अरुहरुको क्षमता नभएर हो कांग्रेस ‘लाटो देशको गाँडो तन्नेरी’ बन्न सकेकै छ ।

संगीन परिस्थिति र संक्रमणकालीन घडीमा कांग्रेसको नेतृत्व सँधै परिक्षा दिन आइपुग्छ र असफल हुँदैन । कांग्रेस पार्टी लामो समय र सुशासन दिने क्रममा व्यापक असफल र निस्तेज छ । तेजहीन र गतिछाडा देखिएको छ । यति हुँदाहुँदै पनि एेतिहासिक र सुनौला अनि अविस्मरणीय घडी, पला र क्षणको अगुवाइमा कांग्रेसको अब्बलता प्रश्न वाचक थुप्रै थुप्रै चिन्ह सहित प्रशसित र उदाहरणयोग्य छ । बिपी कोइरालाले करिश्मायुक्त प्रधानमन्त्रीत्व वि.स २०१५ सालको निर्वाचन पछि करिब १८ महिना मात्र सम्हाल्न पाए । त्यसको राजनीतिक जस र कार्यब्यापारको नाफा आज पर्यन्त कांग्रेस खादैछ । त्यो ऐतिहासिकता कांग्रेसको लागि आज पनि स्तुत्य छ । बिपी कोइरालले बनाएको राजमार्गमा कांग्रेसले आफ्नो गाडी निर्बाध गुडाई रह्यो तर खण्डहर बनेको राजमार्ग टाल्ने, फराकिलो बनाउने र आधुनिकीकरण गर्ने जमर्को कहिल्यै गरेन । त्यसैले सामयिक स्तरीकरण बिनाको बाटोमा यात्रारत रहँदा कांग्रेसको राजनीतिक दर्शन र भारी बोकेको गाडी बेला बेलामा दुर्घटना ग्रस्त बन्ने गरेको छ । कांग्रेसको समस्या यहि हो । बिपीले खनिदिएको बाटो स्तरीकरण गर्न, त्यो बाटोमा राजनीतिक धारा प्रबाहिकरण गर्न कांग्रेसले जानेन र जान्ने छाँट पनि देखाएको छैन । कांग्रेसले यहिबाट अब आफूलाई सुधारेर लानुपर्छ ।

वि.स २०४६ पछिको राजनीतिक संक्रमणकालीन अवस्थामा आफ्ना नेता कृष्ण प्रसाद भट्टराईको कुटिलता र चातुर्यताले २०४७ सालको संबिधान देशलाई सहजतापूर्वक दिन नेतृत्व गरेको कांग्रेस २०६२, ०६३ को व्यापक शान्तीपूर्ण आन्दोलनको अगुवाइ गरी १० वर्षे द्वन्द हत्या र हिंसालाई विश्राम दिन सार्थक प्रयास र उपल्लो स्तरको राजनीतिक क्षमता प्रदर्शन गरेको कांग्रेस, आफ्ना नेता गिरिजाप्रसादको ‘टावर पर्सनालिटी’ पाएर नै राजालाई शान्तिपूर्ण रुपमा दरवार खाली गराउन काबिल बन्यो । २०६४ को निर्वाचन पछि प्रचण्ड बहुमत बामपन्थीहरुको सरकारले संबिधान बनाउन नेतृत्व प्रदान गरेका पुष्पकमल दाहाल प्रधानमन्त्रीको फोटो झुण्ड्याएर मात्र सिहंदरबारबाट बाहिरिए । त्यसैगरी माधव नेपाल, झलनाथ खनाल, डा. बाबुराम भट्टराई पनि संबिधान बनाउने सबैलाई समेट्न सक्ने खुवी देखाउन नसकी केवल प्रधानमन्त्रीको कुर्सीमा पुगेर मात्र सत्ता निवृत बने । २०७० को चुनाव पछी जब सुशील कोइराला प्रधानमन्त्री बने तब आफ्ना पूर्वज दिबंगत नेताहरु झैं यिनलाई पनि कांग्रेसको विरासत प्राप्त अरु नेताहरुलाई जस्तै एउटा सुखद संयोग जुर्‍यो । नयाँ गणतान्त्रिक र संघीय संबिधान जारी गर्न सफल भए । भलै संबिधान सर्व स्वीकार्य र आलोचना विहीन बन्न सकेन । तर विश्वको सर्वोच्च मान्यतामा आधारित र अधिकतम बहुल जनप्रतिनिधिको समर्थनमा जारी भयो र अहिले घोषणा पश्चात नेपालको संबिधान ब्यवहारिक रुपमा लागु हुने चरणमा छ । कार्यन्वयन हुँदैछ । लागु हुदैछ ।

कांग्रेसको ऐतिहासिक विरासत र लिगेसी नै भनौ संबिधान कार्यन्वयनको जिम्बेवारी पनि कांग्रेसका वर्तमान प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाको काँधबाट सम्पन्न हुँदैछ । संविधान कार्यन्वयनको जस देउवा र कांग्रेसको भागमै समयले फेरि पारिदियो । पाँचौ पटक या बहुदलीय व्यबस्थाको पुनरागमन पछि देउवा सँधै जनताबाट पुरस्कृत र भाग्यमानी पात्र हुन, सत्ता सयरको मामलामा । सुदूरपश्चिमको सामान्य परिवारको मान्छे नेपालको केन्द्रीय सत्ताको चौरस्तामा पहिलोपटक गिरिजाप्रसादको मन्त्रिपरिषदमा शक्तिशाली गृहमन्त्रीको हैसियतमा ‘इन्ट्री’ गरेका थिए । गृहमन्त्रीको रुपमा थुप्रै अपजसको भारी बोके पनि औसत गृहमन्त्री नै हुन् असफल भने होइनन् । ‘लाटाको खुट्टा बाटोमा’ भन्ने उखान चरितार्थ गर्दै । उनको शारीरिक क्षमतालाई लिएर यो उखान प्रयुक्त भएको होइन । जब उनी प्रधानमन्त्री पद ३२ औं प्रधानमन्त्री २०५२ मा आफ्नो पोल्टामा पार्न सफल भए, भनौं समयले त्यो भूमिका यीनबाट निर्वाह हुने अपेक्षा राख्यो तब देश र दुनियाका दुर्दिन सुरु भए । विसंगत जीवनका असंगत पक्ष पाटो र प्रवृतिहरु छताछुल्ल देखियो पोखियो । सत्ता राजनीतिको चरम दुरुपयोग गरियो । संसदमा ‘प्राँडो र पजेरो काण्ड’, सुरा-सुन्दरीको प्रसंग , लोग्नेजातका संसद्को सुत्केरी भत्ता, रातो पासपोर्टको घिनलाग्दो दुरुपयोग, माओवादी आन्दोलनको सुरुवात माओवादी नेता कार्यकर्ताको टाउकाको मुल्य तोक्ने आदि इत्यादि सबै सबै दुष्परिणाम यिनकै कार्यकालका उपज र उन्नति हुन् ।

समग्रमा इतिहासको यो काल खण्डका सत्ता दुरुपयोगका जननी कै रुपमा यीनलाई चिनिन्छ बुझिन्छ । सत्ता टिकाउने बहानामा यिनले जे गरे त्यो बेला जे हथकण्डा अपनाइयो ती सबैको मुख्य जिम्वेवारी यीनको थाप्लोमा जान्छ । सहायक र गौण कारण र भूमिकामा अरु पार्टी र नेता पनि थिए । तर देशको प्रधानमन्त्री पार्टीको नेता भएकोले यिनकै कारण जे भयो, सब भयो । त्यसैले दोष नै दोषको भारी यीनको काँधमा हालिदिंदा अन्याय हुन्न पक्कै पनि । भन्छन, पानी परेको जस आफ्नो भन्ने इन्द्रले खडेरी परेको अपजस पनि लिनुपर्छ । विकृति विसंगतिको ठुलो पहाड नै खडा गरे पनि २०५८ साउन ७ देखि २०५९ असोज १८ मा पुनः दोस्रोपटक देशको सर्वोच्च पदको न्यानो लिन पुगे । राजा ज्ञानेन्द्रले सत्ता लिएपछी बर्खास्तीमा परे । भाग्यको खेल २०६१ जेठ २१ मा तेस्रोपटक प्रधानमन्त्री बनेका देउवालाई राजाले असक्षमको पगरी दिंदै सत्ताच्युत गराए । राजनीति पनि सम्झेजस्तो सोचे जस्तो नहुने रहेछ । नेपाली राजनीतिमा नालायक र असक्षम घोषित देउवाले चौथोपटक र नेपालको ४० औं प्रधानमन्त्री बन्ने क्रममा व्यक्तिको रुपमा प्रतिद्वन्द्वी समेत पाउन सकेनन । पुन (२०७४) १२ वर्ष पछि प्रधानमन्त्री बनेर अहिलेसम्म आसिन छन् ।

तेस्रोपटकसम्मको प्रधानमन्त्रीत्व बिबादास्पद, अनाकर्षक र पेचिलो बने पनि यो चौथो पटकको कार्यकाल भने उपलब्धिमुलक, उपलाब्धिनजिक र कम विवादास्पद बनेको छ । संविधान कार्यान्वयनको ऐतिहासिक र गुरुत्तर दायित्व यिनकै काधबाट सम्पन्न हुदैछ । प्रधानमन्त्री पदको जिम्वेवारीपछि अहिले जुन सफलता र कामको थालनी गरेका छन जसबाट बिगतमा मिलेको थुप्रै नकरात्मक उपाधि कलंक र असक्षमता घटाउने छोप्ने र पखाल्ने मौका यीनलाई प्राप्त भएको छ । स्थानीय तहको निर्वाचन नै देउवाबाट सम्भव छैन भन्नेहरु देउवाले चुनाब गराएमा राजनीतिबाट सन्यास लिनेसम्म कुरा गर्थे । दुई चरणको चुनाव सफलतापूर्वक संचालन गरेको अनुभव अहिले प्रतिनिधि सभा र प्रदेश सभाको पहिलो चरणको चुनाव सम्पन्न गर्नका लागि फापसिद्द भएको छ । प्रमुख प्रतिपक्षी नेता हाल बाम गठबन्धनका उच्चायुक्त केपी ओलीले ९ गते बेलुकीसम्म देउवाले चुनाव गराउन सक्तैनन् भन्ने ठोकुवा गरी रहे तर चुनाव सम्पन्न गराएर देउबाले आफ्नो छवीमा केहि धोई पखाली गरे ।

‘कदमजम्प’ भन्ने राजनीतिक अवधारणा पनि नेपाली राजनीतिमा उलेख्य र प्रभाबकारी कदम हो । चिकित्सा शिक्षा क्षेत्रमा डा.गोविन्द केसीले उठाएको देशको आवश्यकता र मागलाई अध्यादेश मार्फत सम्बोधन गरेर एेतिहासिक उपलब्धिको कोसेढुंगा सावित गर्न प्रयत्न गरे । चिनियाँ कम्पनी गेजुवासँग गरेको ठेक्कासम्झौता रद्द गरी बुढी गण्डकी आफैंले आफ्नै स्वदेशी पुंजीबाट विद्युत प्राधिकरणले बनाउने जुन निर्णय भएको छ यो स्वागतयोग्य र देशभक्त कदम हो । खलनायकीबाट नायकी तर्फको यात्रामा देउवाको पाइला मोडिनु निस्चय नै सुखद पक्ष हो । राजनीतिको बाटोलाई सही कोर्षबाट अघि बढाउन र उदाहरणीय बनेर आफू माथि लागेको धब्बा पखाल्न देउवाले अब सक्रिय सत्ता राजनीति र पार्टी राजनीतिबाट ‘रिटायर’ हुनु सान्दर्भिक ठहर्छ ।

अब दोस्रो चरणको निर्वाचनपछि आफुले हारे जिते पनि, पार्टीले जय पराजय जे हात लाए पनि आफ्नो एेतिहासिक र गहन जिम्वेवारी पुरा गरेको सुखान्त अनुभव गर्दै, पार्टी नेतृत्व नयाँ पुस्ताको हातमा बैधानिक तवरले राखिदिंदै, आफ्नो उमेर र अवस्थाको ख्याल गर्दै, राजनीतिमा नयाँ नजिर र आयाम थप्न सक्रिय राजनीतिबाट बिश्राम लिएर पार्टीको र देशको कुसल र भरपर्दो अभिभावक बन्नु पर्छ । राजनीतिमा एउटा मान्यता स्थापित गर्न पार्टीमा मात्र हैन पार्टी बाहेककाको हकमा पनि नैतिक दवाव दिन सामयिक र उमेर सुहाउँदो भूमिका मापनको मापदण्डको लागि त्याग र उदाहरण अनि उदारता आवश्यक छ । इतिहासले देउवालाई एउटा सुखान्त विश्रामको अवसर दिएको छ यसको भरपुर उपयोग गरुन । फेरि यस्तो सुखान्त अवसर र सुयोग नमिल्न सक्छ नआउन सक्छ ।

इमेजखबर एपबाट खोल्नुहोस् । एन्ड्रोइड डाउन्लोडका लागि यहाँ र आइफोनका लागि यहाँ क्लिक गर्नुहोस् ।

Loading...

प्रतिक्रिया

 

 


Loading...
ImageKhabar  /  Jobs and Career  /  Advertise  /  About Us  /  RSS  /  Privacy  /  Archive
Registration No: 219/073-74. Director: Raj Manandhar. Chief Editor: Dr. Mahendra Bista.
© 2017 ImageKhabar and Image Group of Companies. All Rights Reserved. ImageKhabar is not responsible for external sites contents. Meronetwork Framework