लाइभ टिभी Listen Image FM 97.9 इमेज एफ एम Listen Image News FM 103.6 न्युज एफ एम
Download Imagekhabar Android App
ImageKhabar
sagoon 2017

भारतले बुझ्नु पर्छ, नेपाल भुटानजस्तो बन्न सक्दैन : हिरण्यलाल श्रेष्ठ

शुक्रबार, १९ कार्तिक, २०७३ मा प्रकाशित,

भारतीय राष्ट्रपति प्रणव मुखर्जी आलंकारिक भए पनि नेपाल बारे जानकारी राख्ने व्यक्ति हुन । उनी भारतको परराष्ट्रमन्त्री , अर्थ र रक्षामन्त्री समेत भएका राजनीतिज्ञ हुन । नेपालका अनेक मामलामा उनले प्रत्यक्ष डिल गरेका छन् । उनले नेपालका अधिकाँश नेताहरुलाई राम्रोसंग जान्दछन् । नेपाली नेताहरुले पनि उनलाई राम्रैसंगै चिन्दछन् ।

नेपाल, भारत र चीन मामलाविद्का रुपमा परिचित  हिरण्यलाल श्रेष्ठ सोभियत रुसका पूर्वराजदूत समेत हुन् । उनीसंग भारतीय राष्ट्रपति प्रणव मुखर्जीको नेपाल भ्रमणका बारे हामीले कुराकानी गरेका थियौँ । प्रस्तुत छ , उक्त कुराकानीको केही अंश :

भारतीय राष्ट्रपतिको नेपाल भ्रमणबाट के कुराको अपेक्षा गर्न सकिन्छ ?
भारतीय राष्ट्रपति प्रणव मुखर्जी आलंकारिक भए पनि नेपाल बारे जानकारी राख्ने  व्यक्ति हुन । उनी भारतको परराष्ट्रमन्त्री , अर्थ र रक्षामन्त्री समेत भएका राजनीतिज्ञ हुन । नेपालका  अनेक मामलामा उनले प्रत्यक्ष डिल गरेका छन् । उनले नेपालका अधिकाँश नेताहरुलाई राम्रोसंग जान्दछन् । नेपाली नेताहरुले पनि उनलाई राम्रैसंगै चिन्दछन् । उनको पहलकदमीमा महाकाली सन्धि र बाह्र बुँदे जस्ता महत्वपूर्ण कामहरु सम्पन्न भएका छन् ।उनले जति नेपाल बुझ्ने नेता भारतमा अर्को छैन । यसकारण नेपाल भारत बीचका कुटनीतिकका बलिया र कमजोरपक्षलाई मुखर्जीले पहिचान गरेर नेपाल भारत सम्बन्धलाई पुनरावलोकन गर्न पहल गर्नु पर्छ भन्ने लाग्छ ।

जीवनको उत्तरार्धमा पुगेका आलंकारीक पदमा रहेका मुखर्जीले नेपाललाई अनुकुल भारतीय व्यवहारका लागि भारत सरकारलाई सिफरिस गर्ने छन् र त्यो सिफरिसले प्रभाव छोड्न भन्ने विश्वास कसरी गर्न सकिन्छ ?

धेरै ठूलो प्रभाव त नपर्ला ।  कार्यकारी काम त त्यहाको सरकार र प्रधानमन्त्रीले गर्छ ।  राष्ट्रपतिको पुरानो राजनीतिक प्रभाव राम्रो छ । नेपाललाई बुझ्ने सबैभन्दा पुरानो र पाको व्यक्ति पनि उनै हुन यसैले उृनले सरकारलाई केही सल्लाह दिन सक्छन् । उनको भ्रमण सामान्य होइन । भारत राज्यको प्रतिनिधिका रुपमा उनी नेपाल भ्रमणमा आएका हुन ।
उनले यो भ्रमणबाट नेपालीहरु भारतलाई कसरी हेर्छन भन्ने बुझन सक्छन् । नाकाबन्दी पछि नेपालीहरुको मन कसरी दुखेको रहेछ भन्ने जान्न सक्छन् । भारतले नेपालमा के कस्ता कमजोरी गरेको रहेछ त्यो पनि बुझ्न सक्छन् । सुधार गर्ने मौका पनि हो । उनको सकरात्मक सुभावलाई भारतीय सरकारले मनन् गर्यो भने त भारतलाई नै राम्रो हुन्छ ।

नेपालका सबै जसो दलका  शीर्ष भनिएका नेताहरुलाई निर्देशन दिएर काम लगाउन सक्ने हैसियत बनाएका मुखर्जीले नेपाल हितका लागि विगतमा केही काम गरेका थिए , तपाईसंग कुनै सम्झना छ ?

उनी नेपालका परिवर्तनको पृष्ठपोषक हुदा त्यो परिवर्तनले नेपाल भारत सम्बन्धलाई सुमधुर बनाउन सक्यो कि आलोच्य बनायो त्यो कुरा त बुझ्ने उनका लागि मौका हो । उनी भारती नेता हुन । भारतका राष्ट्रपति हुन । उनले भारतको भन्दा नेपालको हित चिताउँछन् भन्ने छैन । उनले त नेपालकै हित चिताउँछन् । उनका जोड बलमा विगतमा नेपालमा भएका कामले नेपाललाई कहाँ पुर्यो भन्ने विश्लेषण गरेर नेपाली नेताहरुले नेपालका पक्षमा काम गराउन , समान व्यवहार गर्न गराउन जोड दिनु पर्छ । नेपालको पक्षमा मुखर्जी होइन नेपाली नेता उभिनु गर्यो ।

नेपाली नेतृत्वले तपाईले भने जस्तो भारतीय राष्ट्रपतिका सामु उभिएर नेपाल हितका पक्षमा अडान लिन सक्ने हैसियत बनाएका छन् ?

भारतले मात्र चाहेको हुने अवस्था अब नेपालमा छैन । उसका सबै निर्देशन लागु हुने भए त संविधान पनि ढिला घोषणा हुने थियो । नेपाल भारत बाट मात्र घेरिएको देश होइन । नेपालको उत्तरमा विश्वको दोस्रो शक्तिशाली देश छ , भन्ने कुरा भारतले पनि बुझ्नु पर्छ । नेपालका दलहरु भित्र पनि भारतका , चीनका र पश्चिमा पक्षधर नेताहरु पनि छन् । सन्तुलन प्रतिसन्तुलन गर्नु पर्ने हुन्छ । यो कुरा पार्टी भित्र र अन्तर पार्टीमा पनि चल्छ । नेपाल एउटा देशको पकेट भित्रको गोटी भएर वस्न सक्दैन । यहाँको राजनीतिले उत्तर र पश्चिमालाई भुल्न पनि सक्दैन र भुल्नु पनि हुदैन ।

नेपालका हरेक दलभित्र राष्ट्रवादी नेताहरुको वाहुल्यता रहेको छ । तथापि केही नेताहरु बिकेका पनि होलान् यसो भन्दैमा भारतले जे भन्छ त्यही हुन्छ भन्ने छैन ।

नेपालको संविधानप्रति भारतीय असन्तुष्टीलाई त राष्ट्रपति मुखर्जीले पनि दोहोर्याउनु भएको त हो नि ?

भारतका राष्ट्रपतिले भारतका  प्रधानमन्त्री र मन्त्री परिषदको सल्लाह मान्नु पर्छ । यो भ्रमणमा भारतीय सरकारको पूर्ण सहभागिता रहेको छ । यसकारण पनि भारतीय राष्ट्रपतिको भिन्न मन्तव्यको हामीले अपेक्षा राख्नु हुन्न । विगतको भारतीय पक्षका अभिव्यक्ति निर्देशनात्मक हुन्थृ भने अहिले  बरु राष्ट्रपतिका शब्द चयन नरम छन् । आफूहरुले नै उचालेका मधेसवादी दलहरुलाई च्याप्प समातेर थचार्न पनि त मिलेन । यसैले सबै मिलेर जान आग्रह मुखर्जीले पनि गरे ।

यसैले होला त मधेसी दल लगायतका विभिन्न दल र नेताहरुलाई छुट्टाछुट्टै भेटेका ?

नेपालीहरुले सबै भन्दा पहिला भन्नु पर्ने कुरा के हो भने हिमाली , पहाडी र मधेसी सबै नेपाली हौँ ,  हाम्रो समस्याको समाधान हामी आफैले गर्न सक्छौ । हाम्रो आन्तरिक मामिलामा तपाईहरुले हात नहालि दिनुस् ।

अब नेपाली नेताहरुले नेपालको संविधान संशोधन गर्ने जिम्मा नेपाली राजनीतिको हो । हामीलाई चाहिने संविधान हामी आफै बनाउँछौ । तपाईहरु सद्भाव मात्र राखिदिनुस , भनेर भारतलाई सम्झाउने बेला भएको छ ।  बरु १९४७ देखि उठेको गोर्खाल्याण्डको समस्या हल हुन सकेको छैन । नेपालसंग जोडिएको भूभाग भएर भारतले गोर्खाल्याण्ड दिन हिचकिचाईरहेको अबस्था छ । गोर्खाल्याण्डका कुरा नेपालले गर्दा भारतको चित्त दु:खे झै नेपालको मधेसको कुरा भारतले उठाउदा नेपालको चित्त दुख्छ ।  

यस्ता उच्चस्तरीय भ्रमणमा कालापानी , सु्स्ता या सीमा विवादका विषय किन उठ्दैनन् ?

यी मुख्य राष्ट्रिय मुद्धाहरु हुन ।  यस्ता भ्रमणमा यी विषय उठान गर्नु अति अबश्यक थियो । अहिले पनि आफ्नो कुर्सी जोगाउनका लागि मात्र कुरा भए जस्तो देखिन्छ । यसैले त नेपाल भारतका बीचका विवादित मुद्धाहरु झनझन पेचिला बन्दैछन् ।

भारतीय र चिनियाँ राष्ट्रपतिको भ्रमणको ठूलो चर्चा चलिरहदा पुष्पकमल दाहालको योजनामा केपी ओली नेतृत्व सरकार ढालियो । दाहाल नेतृत्वको सरकारको निम्तोमा भारतीय राष्ट्रपति नेपाल आए । यसले कस्तो सन्देश दिन्छ ?

ओली सरकारमा माओवादी बलियो थियो । महत्वपूर्ण मन्त्रालय उनीहरुले नै लिएका थिए । सरकार संचानको निर्देशक जस्तै बनेका दाहाललाई प्रधानमन्त्री बन्ने महत्वाकाँक्षा बढ्यो । यसै बेला भारतले ओली फेर्न खोजिरहेको थियो । भारतले दाहाललाई उपयोग गर्यो । दाहाल स्टप ग्यापका रुपमा आएका पनि हुन सक्छन् ।  कम्यूनिष्ट वाहुल्यता रहेको सरकार ढालेर कांग्रेस सरकार बनाउनमा भारत लागेको छ । दाहालले बुझेनन् । उनी भारतप्रति लम्पसार परे ।
दाहालका शक्तिले भारतीय राष्ट्रपति नेपाल आए भन्ने भ्रम मात्र हो ।

नेपालको सरकार परिवर्तनको साँचो दिल्लीमा छ भन्दै हुनुहुन्छ ?

यो कुरा त बाबुराम प्रधानमन्त्री बनेका बेला उनैले भनेका कुरा हुन । अहिले पनि केही हद सम्म दिल्लीमा छ , केही हदसम्म छैन । नेपालमा पछिल्लो समयमा भारतको प्रभाव कमजोर हुदै गएको छ । अहिले उत्तर र पश्चिमको पनि नेपालमा राम्रै उपस्थिति रहेको छ ।

यो भ्रमणबाट नेपालले के फाइदा लिन सक्ला ?

जुन किसिमबाट भारतले भुटानसंग व्यवहार गर्दै छ । त्यो व्यवहार नेपालका लागि सम्भब छैैन । अहिलेको अवस्थामा नेपाल भुटान जस्तो बन्न सक्दैन । यो कुरा भारतले बुझन जरुरी छ । भारतीय राजनीतिले नेपालले चीन तर्फ हेर्दै नहेरोस् भन्ने चाहन्छ ।नेपाल चीन सम्बन्ध पनि पुरानो भइसक्यो । चीनले पनि नेपाललाई राम्रोसंग ध्यान दिन थालेको छ  र दिन्छ पनि । चीनसंग पनि नेपालको ठूलो  सीमाना जोडिएको कुरा भारतले भुल्नै हुदैन ।  तर नेपाल धेरै अगाडि बढेको छ , चीन मामिलामा । यसकारण नेपालको आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षप गर्नु गलत छ, भन्ने कुरा नेपालले भारतीय राष्ट्रपतिलाई बुझाउनु जरुरी छ ।  

इमेजखबर एपबाट खोल्नुहोस् । एन्ड्रोइड डाउन्लोडका लागि यहाँ र आइफोनका लागि यहाँ क्लिक गर्नुहोस् ।

Loading...

प्रतिक्रिया

भर्खरै...

 

 


Loading...
ImageKhabar  /  Jobs and Career  /  Advertise  /  About Us  /  RSS  /  Privacy  /  Archive
Registration No: 219/073-74. Director: Raj Manandhar. Chief Editor: Dr. Mahendra Bista.
© 2017 ImageKhabar and Image Group of Companies. All Rights Reserved. ImageKhabar is not responsible for external sites contents. Meronetwork Framework