लाइभ टिभी Listen Image FM 97.9 इमेज एफ एम Listen Image News FM 103.6 न्युज एफ एम
Download Imagekhabar Android App
ImageKhabar
sagoon 2017

के तपाइँलाई थाहा छ, प्लास्टिकको आविष्कार कसरी भयो, कसले गर्‍यो ? जान्न यो पढनोस् !

बिहीबार, ३० आषाढ, २०७३ मा प्रकाशित,

काठमाडौं, असार २९ । प्रसिद्ध वैज्ञानिक बेक्लेन्डले आविष्कार गरेको र अहिले दैनिक जीवनमा व्यापकरुपमा प्रयोग हुँदै आएको प्लास्टिक ‘सिन्थेटिक’ प्लास्टिक हो । यो प्लास्टिक विभिन्न रासायनिक प्रक्रियाहरुबाट बनाइन्छ । सन् १९०० को सुरुआतका बेक्लेन्डले बिजुलीमा चाहिने इन्सुलेटर (करेन्ट नलागोस् भनी तार छोप्ने प्लास्टिक) बनाउने जिम्मा पाए ।

काठमाडौं, असार २९ । प्रसिद्ध वैज्ञानिक बेक्लेन्डले आविष्कार गरेको र अहिले दैनिक जीवनमा व्यापकरुपमा प्रयोग हुँदै आएको प्लास्टिक ‘सिन्थेटिक’ प्लास्टिक हो । यो प्लास्टिक विभिन्न रासायनिक प्रक्रियाहरुबाट बनाइन्छ ।

सन् १९०० को सुरुआतमा बेक्लेन्डले बिजुलीमा चाहिने इन्सुलेटर (करेन्ट नलागोस् भनी तार छोप्ने प्लास्टिक) बनाउने जिम्मा पाए ।

त्यसअघि इन्सुलेरटररुपमा ‘सेलएक’ नामक पदार्थको प्रयोग हुने गर्दथ्यो । यो पदार्थ विटल कीरा (Laccufer Lacca) ले रुखमा छोडेको पदार्थलाई तताएर तथा छानेर तयार गरिन्थो ।

विद्युत् उद्योग फस्टाउँदै गएपछि त्यसको माग बढ्दै गयो । तर, बढ्दो मागको तुलनामा त्यो निर्माण हुुने प्रक्रिया निक्कै कम र सुस्त हुने भएकोले बिजुलीमा इन्सुलेटरको विकल्प खोज्नु जरुरी भइसकेको थियो । त्यसैको विकल्पको खोजीमा बेक्लेन्ड सिन्थेटिकको प्लास्टिकको आविष्कार गर्न पुगेका थिए ।

त्यसो त उनले यो कुरा सजिलै आविष्कार गरेका थिएनन् । त्यसको लागि उनी र उनका सहयोगीहरुले सन् १९०४ देखि नैै अनुसन्धान र खोज थालेका थिए । त्यसको करिब ३ वर्षमा उनीहरुले हजारौं प्रयोगहरु गरे, बक्लेन्डका प्रयोगशालाका कपीका पानाहरु असफल प्रयोगका तथ्य र तथ्यांकहरुले भरिए । तर, बेक्लेन्डले हरेस खाएनन् ।

उनले आफ्नो अनुसन्धान र प्रयोग जारी राखे र अन्त्यमा उनले आफूले चाहेजस्तो पदार्थको निर्माण गरेरै छाडे । उनले त्यो पदार्थको नाम ‘बेकेलाइट’ राखेका थिए । त्यसलाई विभिन्न प्रयोग र तापक्रमहरुमा परीक्षण र अनुसन्धान गर्दै अन्ततः उनले सिन्थेटिकको प्लास्टिक बनाउन सफलता हात पारेका थिए ।

आफ्ना आविष्कार सार्वजनिक गर्नुभन्दा पहिला उनले त्यसको ‘पेटेन्ट’का लागि निवेदन दिएका थिए । किनकि, पेटेन्ट नपाएसम्म आफ्नो आविष्कारलाई गुपचुप नै राख्नु नै उचित ठानियो ।

आविष्कारको दुई वर्षपछिमात्र उनले सन् १९०९ मा अमेरिकन केमिकल सोसाइटीको न्युयोर्क च्याप्टरको बैठकमा आफनो आविष्कारलाइ सार्वजनिक गरेका थिए । बेक्लेन्डको यो आविष्कार चाँडै नै लोकप्रिय हुँदै गयो ।

विश्वप्रसिद्ध पत्रिका ‘टाइमस्’ले सन् १९२४ मा उनकोबारेमा एउटा आवरण कथा नै छाप्यो । त्यसमा बेक्लेन्डले आफनो आविष्कार केही वर्षभित्रमा नै आधुनिक सभ्यताका सबै यान्त्रिक कारखानाहरुको अभिन्न अंग बन्ने दाबी गरेका थिए ।

सन् १९४५ मा बेक्लेन्डको निधन हुँदाको वर्षसम्म आइपुग्दा अमेरिकामा वार्षिक ४ लाख टन प्लास्टिक उत्पादन हुन थालिसकेको थियो । त्यसो त बैक्लेन्डले आविस्कार गर्नुभन्दा पहिले पनि प्लास्टिकको प्रयोग हुने गर्दथ्यो । तरm त्यो चाहिँ रासायनिक प्रक्रियाबाट तयार नगरिएका प्लास्टिक थियो ।

त्यस्तो रसायनिक प्रक्रियाबिना नै बन्ने प्लास्टिकको आविष्कार भने बेलायतका अलेक्जेन्डर पार्कस्ले गरेका थिए । उनले यसको प्रदर्शन सोही साल लन्डनको द ग्रेट इन्टरनेसनल एक्जिबिसनमा गरेका थिए ।

पार्कस्ले आविष्कार गरेको प्लाष्टिक भने ‘पार्कोसाइन’ नामक जैविक वस्तुको रेसाहरुबाट बनाइन्थ्यो । त्यसरी प्लास्टिक बनाउने प्रक्रियामा त्यसलाई आकार दिनका लागि पार्केसाइनका रेसाहरुलाई ताप दिइन्थ्यो र आफूले चाहेको निश्चित आकार आएपछि त्यसलाई चिसो बनाइन्थ्यो । यसरी विभिन्न आकारका प्लास्टिकका वस्तुहरु निर्माण गर्ने गरिन्थ्यो ।

यसरी अलेक्जेन्डर पार्कस्ले लियो बेक्लेन्डलेभन्दा ४५ वर्ष पहिले नै प्लास्टिकको निर्माण गरेका कारण पहिलो प्लास्टिक निर्माण गर्ने श्रेय भने बेलायतका अलेक्जेन्डर पार्कस्लाई दिइन्छ । –एजेन्सीको सहयोगमा

 

 

इमेजखबर एपबाट खोल्नुहोस् । एन्ड्रोइड डाउन्लोडका लागि यहाँ र आइफोनका लागि यहाँ क्लिक गर्नुहोस् ।

Loading...

प्रतिक्रिया

भर्खरै...

 

 


Loading...
ImageKhabar  /  Jobs and Career  /  Advertise  /  About Us  /  RSS  /  Privacy  /  Archive
Registration No: 219/073-74. Director: Raj Manandhar. Chief Editor: Dr. Mahendra Bista.
© 2017 ImageKhabar and Image Group of Companies. All Rights Reserved. ImageKhabar is not responsible for external sites contents. Meronetwork Framework